Introdución

Hoxe en día os museos teñen que ser concibidos como entidades dinamizadoras da cultura e da sociedade, rexeitando o concepto destas institucións entendidas como exposicións imperturbables no tempo, semellantes ás tendas de anticuarios do século pasado. Por iso a exposición permanente do Museo de Prehistoria e Arqueoloxía de Vilalba vai mudando a súa faciana a medida que se rexistran novos depósitos de materiais, e avanza o coñecemento das xentes da prehistoria.

A Prehistoria, aquela época da vida do home da cal non temos documentos escritos, é o máis longo período da evolución da Humanidade, o seu coñecemento só se pode acadar co estudo dos seus restos materiais. Este lapso de tempo representa case a totalidade da existencia do home sobre a terra (99,8 %). No seu transcurso o home adquiriu as súas características físicas actuais e a plenitude das súas capacidades, que logo desenvolverá no período histórico. A terra sufriu importantes cambios climáticos, que provocaron cambios na flora e na fauna ós que o home se soubo adaptar.

A Historia vén definida pola existencia de textos escritos que nos dan a coñece-los diferentes procesos e singularidades de cada época. En Galicia esta etapa comeza cos romanos, xa que a poboación indíxena non coñecía a escritura.

Entre estas dúas etapas existe unha terceira, a Protohistoria, que na nosa terra coincide co mundo dos castros. Deles temos documentos escritos, pero feitos por outros pobos como os gregos e os romanos.

A cuantificación do espazo temporal da temática deste Museo podémola exemplificar do seguinte xeito: o Home comeza a súa andadura dous millóns de anos antes de Cristo, se este tempo o comparamos cunha hora, sete segundos corresponden ó Período Histórico, e o resto ó Prehistórico.

A fauna dunha determinada rexión cambia no percorrer do tempo como resposta ás oscilacións climáticas; aparecen en escena novas especies e outras desaparecen, extínguense ou migran. Pero non tódolos animais reaccionan do mesmo xeito fronte ós cambios climáticos: mentres uns a penas nos ofrecen información, outros son moi valiosos tanto para indicar unhas condicións climáticas determinadas como para ofrecer unha cronoloxía concreta.

Así pois, no Pleistoceno podemos establecer as súas tres divisións baseándonos nas especies de elefantes que predominaron en Europa. De tal xeito, ó longo do Paleolítico as paisaxes de herbáceas estarían poboadas por rabaños de cabalos, bisontes, uros e rinocerontes, como pon de manifesto a fauna recuperada na Cova da Valiña. As zonas máis frías estaban habitadas por mamuts, rinocerontes lanudos e renos e os bosques temperados por cervos e xabarís.

O método estratigráfico naceu ó carón da arqueoloxía prehistórica cando se observou que cada capa de terra é posterior á que fica debaixo, e que as distintas capas dos sedimentos das covas contiñan restos animais e humanos diferentes, ordenados de abaixo cara arriba, de máis vello a máis novo. Co paso do tempo a estratigrafía contou coa incorporación de novos métodos de análise (tanto químicos como físicos) que lle permitiron achegarse ó xeito de formación do chan e como o home puido alterar este proceso. Tamén se pode testemuña-la presenza de actividade humana pola cantidade de fósforo no perfil dun xacemento, como por exemplo no xacemento paleolítico de Pena Grande (Vilalba) onde a variación en profundidade da cantidade de fósforo no perfil reflicte unha longa ocupación humana na súa base.

Baseándose nos grans de pole e mailas esporas recuperados en mostras dos diferentes niveis dun tremoal ou dun xacemento arqueolóxico pódese reconstruí-la flora da área ó longo da Historia. A reconstrución da flora reflicte as variacións climáticas e os cambios que o home puido introducir no territorio. A aparición da agricultura é documentada pola presencia de poles de cereais e doutras prantas relacionadas cos cultivos

Unha herdeira das clasificacións das ciencias naturais moi empregada na arqueoloxía é ó método tipolóxico. A evolución das formas, da complexidade das mesmas e súa maior diversificación. Así as propias características dos obxectos, como a presenza e ausencia de elementos determinados dentro dun conxunto permítennos establece-la súa correspondencia cronolóxica e cultural; como acontece cos machados da Idade do Bronce.

Ý

Vitrina-01: Contén restos faunísticos da Cova da Valiña (Castroverde) entre os que destacan os de rinoceronte, hiena, oso, bisonte/uro e cabalo, datados hai uns 30.000 anos. Tamén se amosan restos de bidueiros fosilizados procedentes das turbeiras da Serra do Xistral, cunha antigüidade de 5.000 anos.

Ý